Cytundeb ar Wahardd Arfau Niwclear

Beth mae’r cytundeb yn ei wahardd?
Mae’r cytundeb yn gwahardd gwladwriaethau rhag datblygu, profi, cynhyrchu, gwneuthur, trosglwyddo, meddu, crynhoi, defnyddio neu fygwth defnyddio arfau niwclear, neu ganiatáu cadw neu leoli arfau niwclear gwlad arall ar eu tiriogaeth nhw. Mae’r cytundeb hefyd yn gwahardd gwladwriaethau rhag cynorthwyo, annog neu gymell unrhyw un i weithredu yn yr un o’r ffyrdd hynny.

A oes grym cyfreithiol i’r cytundeb?
Oes – a nac oes. Pan ddaw i rym, mae’r cytundeb yn rhwymo’r gwledydd sydd wedi ei arwyddo a’i gadarnhau yn gyfreithiol ond, fel pob cytundeb rhyngwladol, nid yw’n rhwymo gwledydd sydd heb ei arwyddo a’i gadarnhau.

Pryd y gall gwledydd arwyddo’r cytundeb?
Mae’r cytundeb yn agored i’w arwyddo ers 20 Medi 2017 yn y Cenhedloedd Unedig, yn Efrog Newydd. Bydd yn dal ar agor am gyfnod amhenodol felly, pa bryd bynnag y bydd gwladwriaeth yn barod i arwyddo, gall wneud hynny. Gallech chi weld pa gwledydd sydd wedi llofnodi ac / neu gardanhau’r cytundeb yma

Sawl gwlad sydd yn rhaid iddynt ei gadarnhau cyn iddo ddod i rym?
Rhaid i hanner cant arwyddo a chadarnhau’r cytundeb cyn y daw i rym. Mae arwyddo’n weithred gymharol syml gan arweinydd gwlad, ond mae cadarnhau fel arfer yn golygu deddfu trwy senedd er mwyn cynnwys y gwaharddiad o fewn cyfraith y wlad ei hun.

A all gwlad sy’n meddu arfau niwclear ymuno â’r cytundeb?
Gall, gall ymuno â’r cytundeb, cyhyd ag y bo’n cytuno i atal eu statws weithredol ar unwaith, a chyflwyno cynllun â grym y gyfraith, o fewn terfyn amser penodol, ac y gellir ei wirio, ar gyfer dinistrio ei harfau niwclear.

A all gwlad sy’n caniatáu arfau niwclear ar ei thiriogaeth ymuno â’r cytundeb?
Gall gwladwriaeth sy’n caniatáu lleoli arfau niwclear gwlad arall ar ei thiriogaeth ymuno â’r cytundeb, cyhyd ag y bo’n cytuno i’w symud oddi yno erbyn dyddiad penodol.

A all gwladwriaeth ymuno â’r cytundeb ac aros mewn cynghrair filwrol â gwlad sydd ag arfau niwclear?
Gall. Does dim yn y cytundeb yn atal gwlad rhag bod mewn cynghrair filwrol â gwlad ag arfau niwclear, cyhyd ag y bo’i chyfranogiad yn y gynghrair honno heb gynnwys gweithredoedd gwaharddedig yn ymwneud ag arfau niwclear.

A ydy’r cytundeb yn sefydlu mesurau gwirio neu fesurau i sicrhau nad yw gwledydd yn datblygu arfau niwclear?
Ydy. Rhaid i wledydd sydd â mesurau diogelu o dan y Cytundeb Atal Ymlediad Niwclear (CAY) gadw at y cytundebau hyn, heb rwystr i arwyddo cytundebau newydd yn y dyfodol. Gofynnir i wledydd sydd heb fesurau diogelu ddod i gytundeb yn unol â gofynion y CAY o fewn 18 mis. Nid yw’r cytundeb yn tanseilio unrhyw ymrwymiadau a wnaed i fesurau diogelu o dan y CAY.

A all gwlad honni nad yw rhannau penodol o’r cytundeb yn berthnasol iddi?
Na. Nid yw’r cytundeb yn caniatáu i genedl wneud ‘ymataliadau’. Mae hynny’n golygu na all gwlad ymuno â’r cytundeb a honni nad yw rhai o’i ddarpariaethau yn berthnasol iddi.

A all gwlad dynnu’n ôl o’r cytundeb?
Gall. Wrth weithredu ei sofraniaeth, gall cenedl dynnu allan o’r cytundeb. Rhaid rhoi 12 mis o rybudd. Fodd bynnag, ni all dynnu allan os yw’n rhan o wrthdaro arfog.

Felly beth mae angen i ni ymgyrchu arno yn awr?
Dydy’r gwaith ddim yn gorffen fan yma – yn wir, ar lawer ystyr, dechrau y mae! Bydd CND Cymru yn cefnogi grwpiau heddwch eraill ledled y byd, er mwyn annog cymaint o wledydd ag sy’n bosibl i arwyddo a chadarnhau’r cytundeb, i sicrhau bod y cytundeb yn dod i rym ac yn creu norm cryf yn erbyn arfau niwclear a fydd yn arwain at ddiarfogi niwclear. Mae hyn yn waith tymor-hir. Ni fydd yn digwydd dros nos.

Rhaid i’n gwaith yma yng Nghymru yn erbyn arfau niwclear barhau ochr yn ochr â, ac yng ngoleuni, y datblygiad rhyngwladol aruthrol bwisig yma. Ni chawn Brydain i arwyddo heb i ni ddarbwyllo’r mwyafrif o bobl – a’r mwyafrif o wleidyddion – y byddwn ni (a phawb arall) yn fwy diogel heb arfau niwclear.

Llyfryn ICAN (yn Saesneg yn unig)

Beth gallech chi nweud

Ysgrifennwch at eich AS, ASE ac ACau yn gofyn iddynt llofnodi’r Ymrwymiad Seneddol. Er bod llwyodraeth Brydein yn hollol yn erbyn y cytundeb, mae angen arnyn ni ddangos cefnogaeth sylweddol oddi wrth ein gwleidyddion etholiedig.

Casglwch lofnodion ar y ddeiseb yn erbyn Trident ac yn cefnogi’r cytundeb.

Yn rhywngladol, ysgriffenwch at llysgenhadon neu llwyodraethau gwlededd yn gofyn iddynt llofnodi a chadarnhau’r cytundeb. Mae llythyrau unigol, yn arbennig mewn un o’r ieithoedd swyddogol y wlad, yn cael y dylanwad mwyaf; ond cofiwch dweud ein bod ni eisiau gweld eu gwlad nhw, a phob gwlad, yn llofnodi, gan gynnwys ein gwlad ni !